Plan Studentske liste za penzionere u Srbiji
Studentska lista predlaže da se penzije usklađuju dva puta godišnje
Doplata do 15 odsto penzije preminulog supružnika, ukidanje penala za prevremeno penzionisanje posle 65. godine za pojedine kategorije građana, ali i socijalna penzija za starije od 65 godina koji nemaju dovoljno staža - neke su od promena koje predviđa program Studentske liste. Evo šta bi to značilo u praksi u odnosu na prava koje penzioneri imaju danas.
Dva redovna usklađivanja penzija godišnje umesto jednog, dodatno povećanje od pet odsto za korisnike najnižih primanja i mogućnost da penzioner uz svoju penziju dobije i deo primanja preminulog supružnika - neki su od predloga Studentske liste u okviru programa u oblasti rada i socijalnih pitanja.
Uvidom u taj program i poređenjem sa važećim Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju, kao i pravilima koje objavljuje Republički PIO fond, vidi se da se predložene promene ne odnose samo na povećanje postojećih penzija. Naime, deo njih podrazumevao bi uvođenje potpuno novih prava, posebno za starije građane koji nisu ostvarili dovoljno staža, kao i za osobe koje zbog brige o članovima porodice nisu mogle da rade.
Dva usklađivanja penzija godišnje umesto jednog
Jedna od najvažnijih najavljenih promena odnosi se na dinamiku povećanja penzija. Prema važećem članu 80 Zakona o PIO, redovno usklađivanje obavlja se počev od penzije za decembar tekuće godine.
Visina povećanja zavisi od učešća rashoda za penzije u bruto domaćem proizvodu, a zakonska formula uzima u obzir kretanje prosečnih zarada i potrošačkih cena.
S druge strane, Studentska lista predlaže da se penzije usklađuju dva puta godišnje, kako bi se njihova vrednost brže prilagođavala promenama zarada i troškova života. Za penzionere bi to značilo češće prilagođavanje primanja ekonomskim kretanjima, umesto čekanja na jedno redovno godišnje usklađivanje.
Najniže penzije bi dobile dodatnih pet odsto
Pored redovnog povećanja, program predviđa i posebno uvećanje od pet odsto za korisnike najnižih penzija. To bi bila dodatna pomoć ovoj kategoriji penzionera, povrh redovnog usklađivanja koje bi važilo za sve korisnike.
U postojećem sistemu postoje zakonom utvrđeni najniži iznosi penzija, koji se razlikuju prema kategoriji osiguranika. Razlika je u tome što sadašnji propisi ne predviđaju univerzalni dodatak od pet odsto za sve koji primaju najnižu penziju.
Posle smrti supružnika: Do 15 odsto njegove penzije uz sopstvenu
Jedna od promena koja bi mogla značajno da utiče na materijalni položaj starijih domaćinstava jeste predlog da preživeli supružnik dobija doplatu do 15 odsto penzije preminulog partnera. Kako to izgleda na primeru? Ako je preminuli supružnik primao 50.000 dinara, 15 odsto tog iznosa bio bi 7.500 dinara i toliko bi iznosila maksimalna doplata na penziju živog supružnika.
Ovaj predlog razlikuje se od sadašnjeg sistema porodičnih penzija. Jer, prema sadašnjim pravilima Fonda PIO, porodična penzija za jednog korisnika iznosi 70 odsto penzije koja je pripadala preminulom. Za dva korisnika iznosi 80 odsto, za tri 90, a za četiri i više članova porodice 100 odsto. Međutim, postoji važno ograničenje - osoba koja već prima sopstvenu penziju, a stekne pravo i na porodičnu, prema važećem zakonu može da koristi samo jednu od njih, po sopstvenom izboru.
Upravo tu bi predložena doplata predstavljala novinu. Umesto izbora između sopstvene i porodične penzije, preživeli supružnik mogao bi da zadrži svoje primanje i dobije dodatak vezan za penziju preminulog partnera.
Porodične penzije ispod minimuma: Predviđeno dodatno dopunjavanje
Još jedna mera odnosi se na korisnike čije su porodične penzije ispod odgovarajućeg zakonskog minimuma. Važeći Zakon o PIO već propisuje najniži osnov za određivanje porodične penzije. On se određuje prema starosnoj, odnosno prevremenoj starosnoj penziji preminulog osiguranika obračunatoj za 20 godina penzijskog staža.
S druge strane, Studentska lista predlaže dodatno dopunjavanje porodičnih penzija koje ne dostižu odgovarajući zakonski minimum. Nije, međutim, precizirano kako bi se utvrđivala granica do koje bi se primanja dopunjavala.
Prevremena penzija: Ko bi mogao da ostane bez trajnog umanjenja?
Za građane koji su otišli u prevremenu penziju jedna od najznačajnijih najavljenih promena odnosi se na ukidanje, odnosno smanjenje trajnih penala nakon navršenih 65 godina života.
Prema podacima Republičkog fonda PIO, u 2026. godini muškarci i žene mogu da ostvare pravo na prevremenu starosnu penziju sa najmanje 60 godina života i 40 godina staža osiguranja. Cena ranijeg odlaska u penziju jeste trajno umanjenje primanja od 0,34 odsto za svaki mesec koji nedostaje do propisane starosne granice. Maksimalno umanjenje može da dostigne 20,4 odsto. Za muškarce se ono računa do 65. godine, a za žene u 2026. godini do 64. godine.
Za odlazak u prevremenu penziju SL predlaže ukidanje trajnih penala
Prema programu Studentske liste, buduća pravila zavisila bi od dužine efektivnog radnog staža:
Za građane sa najmanje 42 godine efektivnog staža, trajno umanjenje bilo bi ukinuto nakon navršene 65. godine.
Za one sa najmanje 40, a manje od 42 godine efektivnog staža, umanjenje bi bilo prepolovljeno nakon 65. godine, a potpuno ukinuto kada napune 70 godina.
Posebno je značajno što program predviđa da se ova pravila ne odnose samo na buduće penzionere već i na postojeće korisnike prevremenih penzija.
Socijalna penzija za starije od 65 godina bez dovoljno staža
Posebno važna novina bila bi uvođenje socijalne penzije za građane koji su prešli 65 godina, ali nisu ostvarili pravo na redovnu starosnu penziju zbog nedovoljnog staža osiguranja.
Prema sadašnjim pravilima, muškarac u 2026. godini može da ostvari starosnu penziju sa 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja, dok je za žene starosna granica 64 godine, takođe uz najmanje 15 godina staža. Postoji i mogućnost odlaska u penziju sa 45 godina staža, bez obzira na godine života.
Predlaže se i socijalna penzija za starije od 65 godina bez dovoljno radnog staža
Studentska lista, pak, predlaže da se uvede socijalna penzija za osobe starije od 65 godina koje nemaju dovoljno staža ili uopšte nisu ostvarile pravo na penziju. Prema predstavljenom programu, njen puni iznos odgovarao bi najnižoj poljoprivrednoj penziji. Ovo bi predstavljalo novo pravo za starije građane koji su tokom radnog veka ostali van sistema penzijskog osiguranja ili nisu uspeli da prikupe dovoljan broj godina staža.
Roditeljima i negovateljima do pet godina dodatnog staža
Ovaj program u oblasti rada i socijalnih pitanja predviđa i promenu koja se odnosi na ljude koji zbog brige o članovima porodice nisu mogli da budu zaposleni ili da redovno rade.
Prema važećim propisima, sama činjenica da neko brine o detetu ili odraslom članu porodice ne znači automatsko priznavanje penzijskog staža. Postoje pojedina posebna prava i zakonski izuzeci, ali ne i opšte pravo na staž po osnovu porodične nege.
Predlog Studentske liste, s druge strane, jeste da država iz budžeta uplaćuje doprinose roditeljima i negovateljima koji intenzivno brinu o detetu ili odrasloj osobi kojoj je potrebna tuđa nega, čime bi mogli da ostvare do pet godina penzijskog staža tokom radnog veka.
Poljoprivrednicima otpis kamata i mogućnost rešavanja dugova
Poseban deo programa posvećen je poljoprivrednim osiguranicima koji imaju neizmirene obaveze po osnovu penzijskog i invalidskog osiguranja.
SL za poljoprivredne osiguranike predviđa nekoliko olakšica
Trenutno, po važećim propisima, poljoprivrednici koji su obavezno osigurani dužni su da plaćaju doprinose. Neuplaćene obaveze mogu da utiču na priznavanje staža, a samim tim i na ostvarivanje prava na penziju.
Studentska lista predlaže reviziju dugovanja i otpis zateznih kamata, uz više mogućnosti za rešavanje glavnice. Među njima su dugoročna otplata, dobrovoljni otkup nedostajućeg staža i delimičan otpis duga uz odricanje od odgovarajućeg nepriznatog staža. Uz to, predviđena je i subvencionisana osnovica za obračun doprinosa za mala tržišna gazdinstva, dok bi gazdinstva sa niskim prihodima i nekomercijalna gazdinstva bila obuhvaćena sistemom socijalnih penzija.
Ko bi najviše dobio, a šta još nije poznato?
Predlozi Studentske liste obuhvataju nekoliko različitih grupa stanovništva. Kako je navedeno u programu u oblasti rada i socijalnih pitanja, najdirektniju korist od promena imali bi korisnici najnižih penzija, penzioneri sa trajnim umanjenjem zbog prevremenog odlaska u penziju, preživeli supružnici, ali i stariji građani koji nisu ostvarili pravo na penziju.
Posebno bi se promenio položaj roditelja i negovatelja koji su zbog brige o članovima porodice ostali bez mogućnosti da ostvare pun penzijski staž.
Za sada je izvesno samo da nijedna od ovih najavljenih novina ne predstavlja automatsko pravo. Za njihovu primenu bile bi potrebne odgovarajuće izmene postojećih zakona i propisa, precizno definisani uslovi i obezbeđena sredstva za finansiranje.